Presentación aos medios de comunicación

Estamos xa na conta atrás cara o día da estrea, e chegou o momento de presentar o espectáculo ante os medios de comunicación. O conselleiro de Cultura e Educación, Xesús Vázquez Abad, quixo acompañar a todo o equipo artístico –encabezado polo director escénico José Caldas- na rolda de prensa celebrada hoxe no Teatro Principal de Ourense, á que asistiron tamén Rosendo Fernández, vicepresidente da Deputación de Ourense; Olga Mojón, directora-xerente do Teatro Principal; Javier Casares, presidente da Fundación Carlos Casares; Jacobo Sutil, director da Agadic (Axencia Galega das Industrias Culturais); e Manuel Guede Oliva, director do CDG.

No encontro cos medios, Vázquez Abad reivindicou a Carlos Casares como galego insigne de talento multifacético e destacou a recuperación dunha parte da súa obra se cadra a menos coñecida, pero igualmente excepcional, que é a que asinou como autor de teatro para público infantil e xuvenil.

Así mesmo, dedicou unha mención especial ao noso querido elenco (que integran Alba Blanco Taín, Alberte Cabarcos, Davide González Lorenzo, Ailén Kendelman, Fran Lareu e Laura Villaverde) aos que salientou como “representantes, e modelo tamén, das novas xeracións de intérpretes totais que se están a formar e a abrir camiño en Galicia”.

Os seis foron seleccionados entre os máis de 80 aspirantes que participaron nun proceso de audicións públicas, durante o que tiñan que demostrar as súas calidades como actores, cantantes e músicos.

O conto dos ensaios…

A unha semana da estrea, Alberte Cabarcos comparte con nós esta xoia en forma de pequeno relato: a intrahistoria dos personaxes de As laranxas… contada polo actor que dá vida a Elías.

O Chotas xa está na cama. Seu pai achégase ao dormitorio para apagarlle a luz. Cóntame un conto!– bérralle o Chotas sen mover un chisco as sabas. Queres que che conte “o conto da vila do Elías Toromelo”? – pregúntalle o pai. Si, si. Quero! – dille o Chotas. O pai entón recóstase ao seu carón e afastando as sabas da súa cara dille: Pois entón, pecha os ollos e imaxina…

Na vila do Elías está a amencer. Hoxe é o primeiro día do verán dun ano calquera. O mesmo soniquete de cada mañá comeza a escoitarse na leira da familia dos Toromelo: a galiña Petra, a galiña azul e mailas galiñas chocas do galiñeiro fan espertar o resto dos animais cos seus cacarexos. Os pardais comezan a apousar nas ramas dos carballos deixando bater o orballo das súas follas contra o chan embarrado das corredoiras. É cedo. Os primeiros bocexos do Elías, amarrado ao seu catre no interior do muíño, fan espertar a toda a veciñanza. A lúa estase a agochar tralo horizonte e o sol, na outra beira da paisaxe, tingue de cor laranxa o día en VilaPetroline.

A familia dos Toromelo é de VilaPetroline “desde sempre”. Na biblioteca “da sabida” pódense atopar antigos documentos do pai do bisavó do tataravó do Elías, un tal “Mezzettino o Muiñeiro”, nos que xa falaba da vila: “hoxe achei un lugar ben singular…; chámanlle VilaPetroline e aquí todo é fascinante. Aquí os bolos de pan medran cando lles dá o sol, as pombas suman tres cando só van dúas, os caracois andan sempre ás presas e as patacas medran no río como anguías…”

Mezzetino, o pai do bisavó do tataravó do Elías, levantou aquí, no seu muíño, hai moitos, moitísimos anos, unha das maiores fábricas de fariña de toda a comarca, e viñan xentes “daquí e dacolá” a Vila Petroline para procurar fariña. Non paraban de chegar veciños de CampoLongo, de RúasAltas, de RegatoFrío… O pobo medrou rapidamente ata converterse no centro cultural e comercial da comarca.

Por aquel entón en VilaPetroline había luxosos hoteis, grandes hospitais, modernas escolas, unha comisaría da guardia civil, moitas tendas de xoguetes, varios supermercados e mesmo un circuíto de “fórmula1” e un enorme estadio de fútbol. Tanta era a fariña que se vendía en VilaPetroline que todo o mundo andaba tinguido de fariña polas rúas. Calquera que visitara a vila saía tinguido de branco. De feito, aínda hoxe, os veciños de VilaPetroline conservan esa brancura nos seus rostros…

Logo da “gran crise do milenio”, VilaPetroline perdeu a súa poboación e só algúns veciños ficaron vivir aquí. Un novo tipo de fariña “pre-enfariñada” revolucionou o mercado. VilaPetroline viuse reducida, en menos do que canta un galo, a unha aldea de non máis de vinte casas. Aínda que o proceso foi longo, xa que aquí, os galos, cando cantan, fano sen parar durante varias semanas seguidas.

Por exemplo, en VilaPetroline ficou o “brincacincos”, un tipo que cada cinco pasos dá un chimpo, ou o “alpabarda”, un veciño do que nada se sabe porque ninguén xamais o viu nunca. Na parte máis alta da vila, xunto a fonte seca, ficou a vivir a “floreta”; unha veciña que vai sempre en bicicleta berrando “paso paso que me caso”, aínda que non se lle coñece mozo algún. Tamen está o “escopetas”, que fai as veces de alcalde, de xendarme, de “sereno”, de garda de tráfico ou mesmo de garda de seguridade ou porteiro de discoteca. Góstalle presumir de ser “o corpo e a voz da autoridade” e está sempre ao tanto de todo canto acontece ao seu redor. Todo o pobo treme cando o ve chegar aínda que endexamais “o escopetas” detivo ou mandou ao cárcere a veciño algún. Tamén ficou “a desdentada”, unha bruxa e curandeira de máis de mil anos de idade. De “a desdentada” dín que trocou varios dos seus dentes co mesmo diaño a cambio dos seus poderes de bruxería, e que foi un dos seus conxuros o que provocou a gran crise do milenio, aínda que “a severa”, unha veciña que ten moi mal xenio e que vive nunha casa verde ao carón do campanario da parroquia, di que foi cousa dos bancos…

Tamén ficou “a sabida”, unha muller que sabe todo canto saber se pode. “A sabida” encárgase da biblioteca, da escola, do xornal, do museo de historia natural e mesmo dirixe o centro nacional de estatisticas de VilaPetroline. Di saber cousas que as veces nin sabía que xa sabía. Hai quen asegura que mesmo sabe cal é a receita segreda da cocacola. Tamén ficou a famila “dos gordos”. Unha estirpe familiar de xente acomodada que desde os tempos do muíño de “Mezzetino” presume de ser “da casa onde mellor se come de toda a vila”. Son tan gordos que en verdade non se sabe cantos son, pois a xente dubida de que dentro dun haxa varios. As únicas fotos que se teñen deles son fotos aéreas e polo que ocupan cada un ten o seu propio código postal en correos. Son xente moi querida na vila pois teñen de gordura o mesmo que de bo corazón.

Onte á noite houbo romaría en VilaPetroline e hoxe é día de feira. Anxa, a muller do Elías Toromelo, está a preparar todo. Anxa vale o que cen Elías xuntos. Anxa leva a casa, gaña os cartos e coida dos animais. Anxa organiza as festas do pobo e maila romaría da “santa bárbara bendita” que é a patroa da comarca. Anxa bate os ovos, Anxa pesca os peixes, Anxa conta os contos e Anxa arroupa ao Elías polas noites. Hai quen di que mesmo “a sabida” veulle un día preguntar algo… aínda que ninguén cre esa historia. O verán chega a VilaPetroine e esta mesma tarde haberá feira de pregóns para celebralo. Manolito Listón, o veciño máis listo da vila, declarou festivo o día de hoxe e agárdase unha afluencia masiva de xente, de nenos e nenas para ver o espectáculo de pregóns. A lúa xa se escondeu. Os pardais sobrevoan o campanario e “Lorenzo e Leoncio” ou “Leoncio e Lorenzo” anuncian co seu pasarrúas a feira de hoxe: “señoras e señores, nenos e nenas… o espectáculo vai comezar!”

Elías sae á leira do muíño procurando a compaña de Anxa que non se sabe onde anda. De alí a un pedazo escoitase ao Elías berrar: ¡Anxa! ¡Anxa!. Pásache algo Eíias?, resposta Anxa desde a cociña. Non prenda…, e que… ¡saíron laranxas no limoeiro…!

Pase especial para profesorado e faladoiro sobre Carlos Casares

Co comezo dunha nova semana de ensaios, aproveitamos para comunicarvos un par de avisos. En primeiro lugar, que nos días previos á estrea do venres 3 no Teatro Principal de Ourense, terá lugar o faladoiro “O Ourense de Carlos Casares / O Carlos Casares de Ourense”, organizado polo Liceo de Ourense, A Fundación Carlos Casares e o Centro Dramático Galego.

No encontro, que se celebrará na sala de tertulia do propio Liceo ourensán o mércores 24 ás 20.30 horas, intervirán Maribel Outeiriño, Bieito Iglesias, Iago Seara, Gonzalo Iglesias Sueiro, Agustín Madarmás, Álvaro Rodríguez, Julio Losada, Xabier Casares e mailo director do CDG, Manuel Guede Oliva.

En segundo lugar, tamén queremos informarvos de que este xoves 25 de setembro, ás 18.00 horas, se desenvolverá no Salón Teatro de Santiago un pase especial dirixido ao profesorado. Ao final do ensaio, o director escénico, os actores e o público asistente compartirán uns minutos de pausada conversación para falar sobre a obra. Para poder participar, abonda con chamar ao teléfono do CDG, 981 581 111 (en horario de 9.00 a 14.00 horas) e confirmar a asistencia.

Os egos do actor desaparecen

O Veciño gordo sempre quere comer. Quere tortilla. Tanto lle dá que sexa tortilla española, tortilla francesa, tortilla de pan, tortilla crioula, tortilla pasada, tortilla aldeá. El quere tortilla con ovo cru, ovo cocido, estrelado, frito, ovo pasado, ovo escalfado, ovo chuperreteado.

Mentres se nos fai a boca auga con este rap da tortilla, Davide González, o actor que interpreta o máis larpeiro e pallaso de todos os personaxes, cóntanos as súas impresións sobre estes días de duro traballo:

Estando xa no ecuador de ensaios, con moito traballo feito, e outro tanto por facer; é para min unha ledicia entrar cada día no Salón Teatro de Santiago a traballar co fantástico equipo que forman As laranxas máis laranxas de todas as laranxas. Síntome moi afortunado pola oportunidade que me brindan de pór todas as miñas ferramentas a funcionar para que, xunto co traballo dos meus compañeiros, xurda un bonito resultado.

É pois aquí, onde eu máis cómodo me atopo, xa que, ademáis de pór en escena as aptitudes musicais que cada un de nós posuímos, tamén están presentes as aptitudes interpretativas que cada quen propón: acrobacias, achegas coreográficas para os momentos musicais, a elaboración de gags etc, que ao compartilas fan que se cree unha dinámica moi boa entre o equipo. Os “famosos egos do actor” desaparecen para deixar paso á creación e mais á axuda colectiva. Dende achegas ao compañeiro de como poder limpar unha acción (no meu caso, por exemplo, de como facer unha caída limpa e rematar no chan agarrando os pés do meu compañeiro Fran Lareu) ou ben, propostas que cada un de nós facemos para tinguir con outras cores certos momentos da peza que, ao meu entender, apoian esa nova visión que lle tentamos dar ao espectáculo. Todo isto enfiado, como non, pola agulla e polo fío do noso director e do equipo que o rodea, e sen esquecer nunca, cal é o rol que temos que desempeñar en cada momento. Un rol no que a actriz ou o actor manteñan unha actitude activa fronte ao traballo, cos brazos abertos para recibir “o erro”, “o fracaso” ou mesmo “o éxito”, e que a pesares de todo, sigan confiando no facer común, na vantaxe do compartir, de non estar sos e de lembrar que o teatro é rito, e como tal, é preciso que comunguemos en colectividade todas as partes que fan posible As laranxas máis laranxas de todas as laranxas.

Gustaríame rematar este texto cunha referencia á cociña, e introducir aquí o personaxe que interpreto nesta peza: o Veciño gordo, un especialista culinario.

Para facer un pastel de laranxa é preciso ter a man todos os ingredientes necesarios, así como unha guía a seguir con cada paso de xeito ben estruturado. Mais cómpre agardar a telo todo ben mesturado e metido no forno, pois a masa sen cocer rara vez ten bo sabor. E, ao abrir o forno, logo dun tempo de cocción, saberemos se o pastel está no seu punto, se a textura é esponxosa, a cor é apetecible e o sabor é… como dicilo… digno de saborear???

Por iso eu sempre penso… calma.

Na artesa, macerando e collendo sabor

Comezamos unha nova semana, e os nosos actores, Alba Blanco Taín, Alberte Cabarcos, Davide González, Ailén Kendelman Mouzo, Fran Lareu e Laura Villaverde, ultiman xa a preparación dos seus personaxes. A estrea do venres 3, no Teatro Principal de Ourense, está á volta da esquina e, namentres avanzamos, Laura Villaverde quere compartir connosco como está a ser o proceso de construción do seu personaxe: Anxa.

O personaxe de Anxa “está aínda na artesa” intentando macerar e coller sabor. Cando comezo un novo proxecto son consciente de que cada proceso creativo é diferente, pois a obra e o equipo humano é distinto en cada traballo. Pero o que nunca é diferente é o respecto e a responsabilidade coa que parto en cada viaxe artística: respecto pola idea do autor e responsabilidade co material a mover.

Nunha primeira fase, tento facer unha análise profunda sobre o texto e a contextualización histórico-social da obra (soe dar moita información), e ao mesmo tempo, tento pensar en contextualizar o meu personaxe, buscar un referente.. polo que estas semanas están a ser un traballo moi técnico: marcar os raís polos que Anxa vai viaxar, a estrutura da peza, definir a súa topografía…

De xeito simultáneo, tamén debo saber esquecerme do meu personaxe e pensar en conxunto, marcar as ‘mise en scène’ con todos os personaxes que dotarán a cada escena de significado, vehiculizados polo movemento escénico que se crea e pacta entre os actores e o director. Forxar a idea de conxunto, e as preguntas correctas para que aparezan as respostas que queremos conseguir coa peza: onde queremos chegar? que queremos contar? Unha “obra para nenos” case sempre oculta praceres ocultos, sintetiza dun xeito belo e sinxelo misterios do mundo agardando a ser explorados por xentes curiosas… sen límite de idade!

Logo de ter a estrutura ben fixada, os raís onde aparecerá Anxa, o seu carácter, a súa carencia, os seus ollares, a súa enerxía, as súas motivacións, os seus gustos, os seus obxectivos e conflitos….e con todo iso aparecerá o fluxo da acción… polo que cedo, moi cedo, saberemos quen é Anxa…

Polo de agora convídovos a que leades a peza e, por que non?, imaxinade como pode ser Anxa para vós. Ata dentro duns días!

Por certo, e a modo de curiosidade, sabedes que o nome de Anxa está agochado no título da obra?

As laranxas volven ao cole

Abofé que si! O reencontro cos amigos, novos compañeiros, novas experiencias… Despois de máis de dous meses de vacacións, toca volver ao cole e as nosas laranxas máis laranxas de todas as laranxas regresan tamén ás aulas!

No apartado Descargas deste blog xa se pode consultar a guía didáctica que realizaron no ano 2004 as pedagogas Magdalena de Rojas, Cristina Novoa e Pilar Sampedro, e que se completa con ilustracións de Óscar Villán. Destinada a nenos e nenas de entre 4 e 12 anos, esta publicación ofrece ao longo das súas páxinas distintos xogos pedagóxicos e actividades formativas para realizar antes e despois de ver o espectáculo.

Así mesmo, tamén pode descargarse o arquivo pdf “As Laranxas Teatro“, no que se mostran tres láminas, en tamaño A-3, coas siluetas dun escenario e dos personaxes. Recomendámosvos que imprimades estas láminas nun folio A-3 e, a continuación, as peguedes sobre cartón. Seguide as instrucións da montaxe que aparecen na páxina 24 da guía didáctica. Anxa, Elias, os veciños… todos teñen moito que dicir, todo canto vós queirades.

E non vos esquezades de imprimir a baralla de cartas que está no arquivo pdf “As Laranxas Cartas Saber Caer” (en tamaño A4), para realizar as actividades do capítulo “Hai que saber caer” da guía (páx. 39-43).

Un novo ollar sobre “As laranxas…”

Dez anos despois da primeira montaxe, lanzo, lanzamos, un novo ollar sobre este texto e sobre este espectáculo. Ollar isto que quere entrever nas entreliñas de Casares: un suspiro poético, un indagar na nosa imaxinación e un desafío para ollar máis alá da aparencia inmediata dos personaxes.

Procuramos dar complexidade aos “modelos” que Casares describe, facelos así arquetipos que constelan varias formas do ser. Anxa, por exemplo, un arquetipo da muller: amante, nai, soporte da familia, severa, doce, alma solar.

Insuflar nos outros personaxes “tipos” o seu contrario e os seus matices. Propoñendo ao noso público varios niveis de lectura. Lonxe da comprensión inmediata e preguntándolles máis do que está exposto.

Estes clowns galegos saberán facer rir e saberán rirse de si mesmos. Saberán quebrar as nosas certezas e inocular o virus da curiosidade.

Así non será unha reposición senón máis ben unha recreación. Porque sobre todo contamos con novos actores cheos de entusiasmo e do pracer de estar en escena. Sen vicios nin certezas, abertos a este desafío que vai máis alá da palabra dita na busca do corazón salvaxe.

Seis actores músicos, unha banda que improvisa, como no jazz, buscando unha linguaxe común. A lingua polisémica do acto teatral.

José Caldas.
Primeiras impresións sobre a nova montaxe.

Un mundo cheo de laranxas

A piques de rematar esta primeira semana de ensaios, logo de moitas horas de traballo e esforzo, e tamén con algún pequeno receso para bromas e risas, Alberte Cabarcos (Elías) explícanos como están a ser estas sesións:

Unha personaxe constrúese no proceso dos ensaios. Negóciase coa propia personaxe (a textual) e máis cos compañeiros cal será o seu carácter último, e cales as accións que sustenten ese carácter, que amosen claramente as súas relacións co resto das personaxes e que, acordes á liña argumental do autor, resolvan ou non os conflitos que a obra plantexe.

Pero se o que se quere é construír unha personaxe de commedia, con maior ou menor rigor, respecto histórico ou “clasicismo”, tamén deberá procurarse un espazo reservado ao absurdo e artellar nel unha sorte de tormentones, lazzis, cabriolas e reviravoltas coa única xustificación dramática de pertencer ou transitar polo mundo fabulesco da commedia, coa premisa de construír primeiro ese imaxinario. O carácter das personaxes xa nos é coñecido. A relación entre as personaxes está xa tamén implícita na commedia.

No primeiro día dos ensaios desta apaixonante aventura que é As laranxas máis laranxas de todas as laranxas, o director, D. Xosé Caldas, falábanos (no seu portugués de acento galego) da falta de “espesura” das personaxes nesta obra de Casares. E leva toda a razón. As personaxes da commedia non son “espesos”. Nin tanto. Móveos a constante urxencia por resolver os seus conflitos e conseguir os seus obxectivos canto antes. Desexos, na súa maioría de orde primaria (comer, beber, amar, vivir mellor, gañar cuartos, ter parella…). E aí está o traballo do actor de commedia para facer dun texto escrito algo semellante a un canovaccio de commedia (unha improvisación) absurda por definición, onde as personaxes non pensan, senón que actúan, onde o feito de pensar é en si mesmo unha acción que debe ser narrada.

É necesario a comuñón entre o elenco, pois as personaxes non son realistas; non se relacionan “normalmente”. Non na realidade do espectador. Pero si na realidade do seu mundo de commediaE por agora (na primeira semana de ensaios) a comuñón entre nós (actores/actrices) non podería ser mellor. Estamos a construír un mundo. Un mundo á medida das nosas personaxes. Un mundo cheo de laranxas. E non dunhas laranxas calquera. Non, non. O mundo das laranxas máis laranxas de todas as laranxas.

Primeiros ensaios, montaxe, nervos… Estamos de volta!

Tras o descanso estival, volvemos á actividade con enerxías renovadas para preparar a posta en escena da nova produción do Centro Dramático Galego sobre a obra de Carlos Casares As laranxas máis laranxas de todas as laranxas.

Desde este luns e durante todo este mes de setembro, a compañía traballará no Salón Teatro de Santiago ás ordes do luso-brasileiro José Caldas, como director escénico e autor da versión dramatúrxica; e de Bernardo Martínez, na dirección e composición musical. Ambos os directores, que xa foran en 2004 os responsables da montaxe para o CDG, asumen tamén agora a súa reposición.

O equipo dedicou a primeira sesión á lectura do texto, escudriñando cada palabra dunha versión escénica realizada por José Caldas que incorpora referencias a outras obras para público infantil e xuvenil do autor.

Mentres se van familiarizando co espazo escénico e os elementos do atrezzo, e se van realizando as primeiras probas de vestiario, son e luces… irán construíndo os personaxes nun proceso de traballo onde xa se respira ilusión, ansias de crear e ganas de gozar.